Dünya ticareti, 2026 yılının ağır jeopolitik gerilimleri ve Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik tıkanıklıkların gölgesinde tarihinin en köklü dönüşümünü yaşıyor. Satın alma ve tedarik zinciri yönetimi, maliyet avantajı odaklı modelden "risk yönetimi" odaklı bir yapıya evrilirken; TÜSAYDER Yönetim Kurulu Eş Başkanı Dr. Mehmet Sarıdoğan, şirketlerin bu fırtınalı ortamda ayakta kalabilmesi için "Dijital İkiz" (Digital Twin) teknolojisinin artık bir lüks değil, stratejik bir zorunluluk haline geldiğini vurguladı.
Küresel ticaret hacminin daraldığı ve enerji maliyetlerinin petrokimyadan gıdaya tüm kalemleri etkilediği bir dönemde, şirketler manuel süreçlerden sıyrılarak tüm tedarik ağlarının sanal kopyalarını (Dijital İkiz) oluşturuyor.
Bu sistemler, sadece veri izlemekle kalmayıp, jeopolitik riskleri simüle ederek otonom kararlar verebilen "temsilci" (agentic) nitelikler kazanmış durumda.
Enerji Şoku ve 348 Trilyon Dolarlık Borç Kıskacı
Küresel piyasalardaki enerji baskısının tedarik zincirlerinde domino etkisi yarattığını belirten Dr. Mehmet Sarıdoğan, güncel tabloyu şu sözlerle analiz etti:
“Petrol fiyatlarındaki her ani yükseliş, sadece nakliye maliyetlerini değil, petrokimyadan plastiğe, tekstilden gıdaya kadar binlerce kalem girdinin birim maliyetini yukarı çekiyor. IMF Ocak 2026 güncellemelerine göre küresel büyüme yüzde 3,3 bandına çekilirken, IIF verilerine göre 348 trilyon dolar ile rekor kıran küresel borç stoku, bu maliyet artışlarını finanse etmeyi her zamankinden daha zor hale getiriyor. Faiz ve likidite şoklarının tedarik finansmanı üzerinde kurduğu bu baskı, şirketlerin nakit akışını yönetmek için satınalma birimlerini bir finansal kalkan olarak kullanmasını zorunlu kılıyor.”
Üretim Modelleri Evriliyor: " Depoyu Doldurmak Yetmez, Akıllı Stok Yönetimi Gerekiyor"
Dr. Mehmet Sarıdoğan, lojistik sürelerinin uzaması ve öngörülebilirliğin kaybolmasıyla birlikte üretim modellerinin evrildiğini belirtiyor.
Lojistik hatlardaki tıkanıklıkların "Tam Zamanında" (Just-in-Time) modelini sürdürülemez kıldığını ifade eden Sarıdoğan, başarılı şirketlerin artık "akıllı stok" yönetimine geçtiğine dikkat çekti:
“Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık ve Kızıldeniz'deki saldırılar, lojistik sürelerini uzattı ve öngörülebilirliği ortadan kaldırdı. Bu durum, şirketleri ‘Her İhtimale Karşı’ (Just-in-Case -JIC) modeline, yani stratejik stoklamaya yöneltti. Eskiden depoda bekleyen her ürün bir 'maliyet yükü' olarak görülürken; bugün üretim hattının durmasının maliyeti, stok tutma maliyetinin katbekat üzerine çıktı. Ancak burada kritik bir ayrım var. Başarılı şirketler sadece 'depoyu ağzına kadar dolduranlar' değil, dijital ikizleri sayesinde hangi üründen ne kadar stoklaması gerektiğini bilen 'akıllı stok yönetimi yapanlar' (smart yards) olacak.”
“Satın Alma Bir Savunma Hattıdır”
Dr. Mehmet Sarıdoğan, şirketlerin manuel süreçlerle yönetilemeyeceği bir döneme girildiğini vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı:
“Satın alma bir savunma hattıdır. Bir fabrikanın durması, sadece o şirketin kaybı değil, Türkiye'nin üretim gücünün zayıflamasıdır. Bizler, İran'dan gelen kritik bakır, alüminyum ve plastiklerin alternatiflerini oluştururken, aslında ekonomik bağımsızlığımızı tahkim ediyoruz. 2026'nın jeopolitik fırtınalarında artık şirketlerimizi sadece manuel süreçlerle yönetemeyiz. TÜSAYDER olarak üyelerimizi, 'Dijital İkizler' ve 'Otonom Tedarik Ajanları' ile donatarak, krizleri oluşmadan önce tespit eden birer 'Jeopolitik Analist'e dönüştürüyoruz.”
XIII. Satın Alma ve Tedarik Yönetimi Zirvesi
Yapay zekanın tedarik zincirindeki bu devrimsel etkisi, 11 Nisan 2026 tarihinde Wyndham Grand İstanbul Levent’te düzenlenecek olan “Satın Almanın Yeni Çağı” temalı zirvede tartışılacak.
Mindzie CEO’su James Henderson’ın da katılacağı zirvede, talebin siparişe dönüşme sürecinin yapay zekâ ajanları tarafından nasıl "insansızlaştırıldığı" canlı akışlar üzerinden aktarılacak.
Ücretsiz Kayıt: tusayder.org
